Umro akademik Sreten Perović

Vijest o njegovoj smrti objavio je priopćenjem za javnost Crnogorski PEN centar:

Opraštamo se od svojeg dugogodišnjeg generalnog sekretara i preśednika, Sretena Perovića. Pjesnik, dramski pisac, esejista, prevodilac, književni istoričar i kritičar, antologičar, teatrolog i enciklopedista, Sreten Perović bio je jedan od vodećih crnogorskih intelektualaca, začetnik poslijeratne književne i pozorišne kritike, pokretač kapitalnih izdavačkih edicija, beskompromisni borac za afirmaciju crnogorskoga identiteta, a pripada i najužemu krugu utemeljitelja savremene književne, jezičke i kulturne montenegristike.

Ovaj čuvar crnogorskog dostojanstva, i koji je uvijek bio na pravoj strani istorije, rođen je u Gornjoj Gorici 15. februara 1932. godine, u doba kad Crna Gora nije uspjela sačuvati niti svoje ime. Gimnaziju je završio u Titogradu, a Jugoslovensku i svjetsku književnost na Filozofskom fakultetu u Beogradu. U to vrijeme neposredno nakon II. svjetskog rata Crna Gora se tretirala kao dio srpskog etničkog prostora, a svoju je „državnost“ trebala ostvariti u jugoslavenskoj Crnoj Gori, koja je svu svoju jednistvenost i prepoznatljiva identifikacijska obilježja podredila jugoslavenskoj politici bratstva i jedinstva. Za vrijeme studija Sreten Perović je bio jedan od pokretača i urednika književne revije Vidici (1953) i preśednik Književnoga kluba studenata Beogradskog univerziteta (1954). Nakon okončanja studija radio je kao profesor književnosti u titogradskoj Srednjoj tehničkoj školi (1956–1961), a istovremeno je bio i glavni urednik časopisa Susreti (1957–1962). U titogradskom izdavačko-štamparskom poduzeću Grafički zavod je od januara 1963. urednik više edicija i odgovorni urednik edicije „Luča“, antologijske biblioteke crnogorske književnosti, u okviru koje je od 1963. do 1987. godine objavljeno 71 izdanje (od planiranih 100) najznačajnijih djela klasične i suvremene crnogorske književnosti. Za koncipiranje edicije „Luča“ njeni urednici, Milorad Stojović, Branko Banjević i Sreten Perović dobili su 1970. godine Trinaestojulsku nagradu. Od 1975. do 1981. odgovorni je urednik i direktor Izdavačke djelatnosti NIO Pobjeda, a zatim glavni urednik, zamjenik direktora (1981–1983) i direktor (1983–1991) Leksikografskoga zavoda Crne Gore i glavni urednik za oblast Kultura i prosvjeta u projektu Enciklopedije Crne Gore. Od početka 90-ih godina XX vijeka jedan je od osnivača crnogorskih kulturnih i naučnih institucija koje su se oprle kolonijalnim i anticivilizacijskim pokušajima satiranja crnogorske kulture i identiteta – Crnogorskoga društva nezavisnih književnika, Matice crnogorske, Crnogorskoga PEN centra i Dukljanske akademije nauka i umjetnosti. Bio je generalni sekretar, a potom i višegodišnji preśednik Crnogorskoga PEN centra. Bio je više od tri decenije kazališni kritičar Susreta i Pobjede, a od velikoga je značaja i njegov rad na prevođenju i prepjevavanju makedonske poezije. Objavio je dvadesetak knjiga lirske poezije, četiri knjige iz domena kritike i povijesti književnosti, četiri teatrološke knjige, priredio desetak, a uredio na stotine izdanja te objavio nekoliko desetina knjiga prijevoda i prepjeva. Kao pjesnik zastupljen je u brojnim antologijama i prevođen na tridesetak jezika. Dobitnik je brojnih nacionalnih i internacionalnih nagrada i priznanja, poput Prve nagrade Udruženja književnika Crne Gore (1958), Trinaestojulske nagrade (1961. i 1970), Nagrade Željezare Sisak (1976), Nagrade „Risto Ratković“ (1976), Nagrade Udruženja književnika Crne Gore za knjigu godine (1977), Ordena rada sa zlatnim vijencem (1981), Decembarske nagrade Oslobođenja Titograda (1986), visokoga internacionalnog priznanje Književno žezlo s promocijom u zvanje Počasni građanin grada Skoplja (2004), Nagrade Udruženja prevodilaca Crne Gore (2005), Internacionalne nagrade za poeziju Evropskog fonda i Internacionalne akademije „Mihai Eminescu“ (2012), Zlatne medalje „Blaže Koneski“ Makedonske akademije nauka i umjetnosti (2013), Povelje za poseban doprinos montenegristici Fakulteta za crnogorski jezik i književnost (2019)… Neka od njegovih objavljenih djela su: Zvuci daljine, pjesme, Beograd (1951); Mramorno pleme, pjesme, Cetinje (1955); Seanse, pjesme, (1958); Žedni sat, pjesme (1960); Ukleti hram, poema (1962); Korida, pjesme (1964); Antologija najlmađe crnogorske lirike 1960-1970, Titograd (1971); Lesendro, Titograd (1972); Živi vjetar, kritike (1975); Crnogorska poezija, antologija, Struga (1984); Savremena drama i pozorište u Crnoj Gori, Novi Sad (1987); Ogledi i eseji, Nikšić (1990); Put u daleke duše, pjesme (1997); Makedonija ekumena, Skoplje (2006).

Perović je bio jedan od utemeljivača i predśednik Dukljanske akademije nauka i umjetnosti, inostrani član Makedonske akademije nauka i umjetnosti, inostrani član Mediteranske akademije „Braća Miladinovci“, počasni član Internacionalne akademije „Mihai Eminescu“ u Rumuniji, inostrani član Italijanske arheološke (istorijske) akademije i redovni član Evropske akademije nauka, umjetnosti i književnosti (Pariz). Moldavski Univerzitet evropskih studija političkih i ekonomskih nauka „Konstantin Stere“ iz Kišinjeva dodijelio mu je 2014. godine zvanje Doctor Honoris Causa. Od osnivanja Crnogorskoga PEN centra Sreten Perović je bio jedna od njegovih pokretačkih snaga. Inicirao je brojne aktivnosti, naučne skupove i okrugle stolove, intenzivno komunicirao s predstavnicima Internacionalnog PEN centra i drugih PEN centara, učestvovao na kongresima i skupovima PEN asocijacije, uvijek neumorno radeći na afirmaciji crnogorske književnosti te na obrani prava na postojanje crnogorskoga jezika i kulture. Nakon smrti Mladena Lompara rad PEN centra se pasivizirao, ali je 2020. godine obnovio svoje djelovanje, a među onima koji su snažno podržali novu fazu u razvoju institucije bio je Sreten Perović.

Akademika Perovića pamtit će se kao predvodnika struje koja je kulturne fenomene u Crnoj Gori tretirala kao nacionalno crnogorske, usprkos službenoj politici, te po tome da se uvijek zalagao za pravo na postojanje crnogorske književnosti, crnogorskoga jezika i crnogorske kulture.

Tekst: Bojan Radulović
Fotografija: Internet